مفصل زانو یکی از بزرگترین و پیچیدهترین مفاصل در بدن انسان است. این مفصل از ترکیب سه استخوان، یعنی استخوان ران (فمور)، استخوان ساق (تیبیا) و استخوان کشکک (پاتلا) تشکیل شده است. علاوه بر این، درون مفصل زانو، رباطها، منیسکها، غضروف مفصلی، عضلات و بافتهای دیگر نیز وجود دارند که همگی به حفظ ساختار و عملکرد این مفصل کمک میکنند.
با توجه به پیچیدگی و حساسیت زانو، صدمات و آسیب به هر یک از اجزای آن میتواند منجر به درد زانو شود. عواملی مانند آسیب رباطها، ترمیم ناقص ترکها، التهاب مفصل، آسیب منیسکها، کسرهای استخوانی، آسیب در رابطه با عضلات و بافتهای اطراف و بیماریهای مزمن مانند آرتروز (تریاژ) میتوانند به عنوان عواملی باشند که منجر به درد زانو میشوند.
در دهههای اخیر، شیوع دردهای زانو افزایش یافته است و علل آن میتواند شامل فعالیتهای ورزشی غیرمنطقی، چاقی، آسیبهای ورزشی، تغییرات سنی، تنشهای عضلانی و عوامل دیگر باشد. برای پیشگیری و مدیریت درد زانو، شناخت عوامل موثر و اقدامات مناسب در خصوص تقویت عضلات، حفظ وزن مناسب، استفاده از فرم صحیح در ورزش و درمان صحیح آسیبها بسیار مهم است. همچنین، مشاوره و مراجعه به پزشک متخصص در صورت بروز مشکلات زانویی نیز توصیه میشود.
مینیسکهای زانو کارکردهای بیومکانیکی مهمی در جهت حفظ و سلامت زانو ایفا میکنند. ازجمله اینکه نقش یک بالشتک را دارند که با جذب بیش از ۵۰ درصد نیروهای وارده به زانو و افزایش سطح تماس استخوانی، از صدمه رسیدن به غضروف مفصلی و در نتیجه ارتروز پیشگیری میکنند.
مینیسکها همچنین باعث ثبات و پایداری زانوها در حین خم و راست شدن و حرکات چرخشی میشوند. علاوه بر آن نقش انتقال وزن از ران به ساق و انتقال پیامهای حس عمقی به مراکز عصبی بالا و مغز را نیز بر عهده دارند.
پزشکان با اشاره به اینکه پارگی مینیسک یافته غیر شایعی نیست، می گویند: میزان وقوع این آسیب از آنچه که قبلا فکر میشد بیشتر است و احتمال آسیب و پارگی منسیک در مردان فعال بیشتر از زنان است و افزایش سن شانس آسیب مینیسک را بالاتر میبرد. در حدود ۷۵ درصد از بافت مینیسک از طریق مایع «سینوویال» تغذیه و ۲۵ درصد خارجی آن از طریق عروقی است که در کناره خارجی آن است، با افزایش سن خون رسانی به مینیسکها کاهش مییابد و در صورت آسیب سرعت و میزان ترمیم آن کمتر از گذشته میشود.
علایم پارگی و آسیب به مینیسکهای زانو بستگی به فاکتورهای مختلف ازجمله به وسعت و محل آسیب دارد و میتواند مجزا و یا در ترکیب با سایر بافتها و رباطهای رخ دهد. در نظر بگیرید که جوانی در حین چرخش شدید و کشیدگی زانو صدایی شبیه بشکن یا ترکیدگی چیزی را در زانوی خود احساس و بدنبال آن درد و سپس تورمی که طی ساعات و روزهای آینده به تدریج افزایش یافته، این نشانهها میتواند از علائم پارگی مینیسک باشد.
در موارد خفیف درد و تورم به مرور کاهش پیدا میکند، ولی با هر فعالیتی بخصوص خم کردن زانو، درد و تورم باز میگردد. از علامت شایع دیگر قفل کردن زانوست به این معنی که بیمار از این موضوع شاکیست که هنگام راست کردن زانو درهنگام حرکت از حالت نشسته به ایستاده در حدود زاویه ۲۰ تا ۴۵ درجه مفصل گیر کرده و با شنیدن مختصر صدا باز میشود. احساس خالی کردن زانو حین راه رفتن از دیگرعلایم پارگی مینیسک است.
تظاهرات و نشانههای آسیب و پارگی مینیسک در نوجوانان و بزرگسالان با هم متفاوت است همچنان که علت و نوع پارگی هم میتواند متفاوت باشد.
در نوجوانان و جوانان و عمدتا در افراد زیر ۴۰ سال، پارگی مینیسکها بیشتر ناشی از ضربه و یا چرخش روی زانوی نسبتا خمیده مثلا در حین بازی فوتبال رخ میدهد و زمان وقوع آن به خوبی مشخص است در صورتی که در بزرگسالی و بالای ۵۵ سالگی این آسیبها معمولا فرسایشی است و فرد ممکن است به خوبی بیاد نداشته باشد که کی و کجا این اتفاق رخ داده است و ممکن است شاهد تورم واضحی نباشید.
متخصصان در پاسخ به این پرسش که آیا پارگی مینیسک نیاز به جراحی دارد یا خیر، گفت: در واقع یکی از فاکتورهای تعیین کننده که در این موضوع، میزان و طریقه پارگی مینیسکها و وجود یا عدم وجود ثبات و ناپایداری در زانو بدنبال این آسیب هاست و در جراحی هم بر اساس معیارهایی ارتوپد تصمیم به ترمیم یا برداشتن آن میکند. بعنوان مثال خط اول درمان در پارگیهای فرسایشی مینیسک در افراد مسنتر بصورت غیر جراحی و بر اساس یک برنامه فیزیوتراپی ساختارمند هست در صورتی که در یک جوان فعال با پارگی عرضی مینیسک بهترین حالت جراحی ترمیمی است. در هر صورت استراحت، سرما درمانی، بانداژ فشاری و بالا نگه داشتن زانو در دو تا سه روز اول در کاهش درد و تورم توصیه میشود. مراقبت و انجام توانبخشی بدنبال جراحی مینیسک هم در میزان بهبودی و برگشت به کار تاثیر بسزایی دارد.
منبع:جام جم
