تعویض مفصل لگن یکی از موفقترین جراحیهای ارتوپدی برای کاهش درد و بازگرداندن عملکرد طبیعی مفصل است. این روش زمانی انجام میشود که آسیب مفصل به حدی باشد که درمانهای غیرجراحی مانند دارو، تزریق یا فیزیوتراپی نتیجه مطلوبی نداشته باشند. آگاهی از شرایط انجام این جراحی، مراقبتهای قبل و بعد از عمل و روند بهبودی به بیماران کمک میکند تا با اطمینان بیشتری برای انجام این عمل تصمیم بگیرند. در ادامه هر آنچه باید درباره این جراحی بدانید را مورد بررسی قرار میدهیم.
تعویض مفصل لگن روشی است که در آن بخشهای آسیبدیده مفصل با پروتزهای فلزی، سرامیکی یا پلیاتیلنی جایگزین میشوند تا درد کاهش یافته و دامنه حرکتی بیمار بهبود پیدا کند. این جراحی معمولاً زمانی توصیه میشود که تخریب مفصل کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار داده باشد و انجام فعالیتهای روزمره دشوار شود. همچنین در برخی بیماران مبتلا به شکستگی لگن که امکان ترمیم مناسب استخوان وجود ندارد، تعویض مفصل بهترین گزینه درمانی محسوب میشود.
برای وقت گرفتن از جراح فوق تخصص ارتوپد ویزیت خود را به صورت تماس یا رزرو آنلاین ثبت کنید و از خدمات تخصصی درمان و مشاوره بهرهمند شوید
جراحی تعویض مفصل لگن معمولاً زمانی توصیه میشود که درد و آسیب مفصل به حدی برسد که انجام فعالیتهای روزمره را با مشکل مواجه کند. درد مداوم در ناحیه لگن یا کشاله ران، محدود شدن دامنه حرکتی، سفتی مفصل، دشواری در راه رفتن، بالا رفتن از پلهها یا نشستن و برخاستن از مهمترین علائم هستند
شایعترین علت این مشکل، آرتروز پیشرفته لگن است. اما دیگر بیماریها و آسیبهای منجر به تعویض مفصل لگن عبارتند از:
افرادی که به دلیل تخریب شدید مفصل، درد مزمن و محدودیت حرکتی قابل توجه دارند، معمولاً کاندید مناسبی برای تعویض مفصل لگن هستند.
تصمیم به انجام این جراحی به مواردی مانند شدت آسیب، وضعیت عمومی سلامت و میزان تأثیر بیماری بر زندگی روزمره بستگی دارد.
امروزه این عمل بیشتر برای افراد بالای ۶۰ سال انجام میشود، اما در صورت وجود آسیب شدید، بیماران جوانتر نیز میتوانند تحت جراحی قرار گیرند. بنابراین سن بالا بهتنهایی مانعی برای انجام عمل نیست و وضعیت عمومی سلامت بیمار معیار اصلی تصمیمگیری است.
آمادگی پیش از جراحی، احتمال بروز عوارض را کاهش داده و روند بهبودی را سرعت میبخشد. به این منظور پزشک با بررسی وضعیت سلامت بیمار، برنامهای شامل آزمایشها، کنترل بیماریهای زمینهای و تنظیم داروهای مصرفی ارائه میدهد تا شرایط برای انجام تعویض مفصل لگن ایمنتر باشد.
پیش از تعویض مفصل لگن، پزشک برای ارزیابی وضعیت عمومی بیمار و کاهش خطر بروز عوارض، چند بررسی ضروری انجام میدهد که مهمترین آنها عبارتند از:
تمام داروهای مصرفی باید به پزشک اطلاع داده شوند. داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین، برخی داروهای ضد التهاب و تعدادی از مکملهای گیاهی معمولاً چند روز پیش از عمل قطع میشوند. در مقابل مصرف برخی داروهای ضروری فقط با نظر پزشک ادامه خواهد یافت.
در این جراحی پس از بیهوشی یا بیحسی نخاعی، جراح با ایجاد برشی در ناحیه لگن، بخشهای آسیبدیده مفصل را خارج کرده و پروتز مصنوعی را جایگزین آنها میکند. سپس پایداری مفصل بررسی شده و محل جراحی بخیه میشود. انتخاب نوع پروتز به سن، کیفیت استخوان و میزان آسیب مفصل بستگی دارد.
این عمل معمولاً بین ۱ تا ۲ ساعت طول میکشد. البته مدت حضور بیمار در اتاق عمل با احتساب زمان آمادهسازی و ریکاوری بیشتر خواهد بود.
مهمترین مراقبتهای اولیه پس از جراحی شامل موارد زیر هستند:
استراحت مطلق پس از جراحی توصیه نمیشود. بیشتر بیماران از روز اول یا دوم با کمک واکر راه رفتن را آغاز میکنند و بهتدریج فعالیتهای روزمره را از سر میگیرند.
شروع زودهنگام راه رفتن، خطر لخته شدن خون و خشکی مفصل را کاهش میدهد. اما این کار باید تحت نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود.
بیشتر بیماران حدود ۲ تا ۴ هفته از واکر استفاده کرده و سپس با نظر پزشک، استفاده از عصا را آغاز میکنند.
بهبود اولیه معمولاً طی ۲ تا ۳ ماه حاصل میشود، اما ترمیم کامل بافتها و سازگاری با مفصل مصنوعی ممکن است تا یک سال زمان ببرد.
در هفتههای نخست باید از خم شدن زیاد مفصل لگن جلوگیری شود تا خطر آسیب یا دررفتگی کاهش پیدا کند.
هنگام نشستن، لگن نباید پایینتر از زانو قرار گیرد. بنابراین استفاده از توالت فرنگی بلند یا نشیمن کمکی، فشار روی مفصل را کاهش میدهد.
تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، استفاده از توالت فرنگی توصیه میشود؛ زیرا نشستن روی توالت ایرانی فشار بیشتری به مفصل تازه تعویضشده وارد میکند.
رعایت مراقبتهای پس از تعویض مفصل لگن نقش مهمی در کاهش عوارض، افزایش طول عمر پروتز و بازگشت سریعتر بیمار به فعالیتهای روزمره دارد.
در هفتههای ابتدایی بهتر است بیمار به پشت یا روی پهلوی سالم بخوابد. همچنین قرار دادن بالش بین دو پا از چرخش بیش از حد مفصل جلوگیری میکند. اما خوابیدن روی سمت جراحیشده تنها با اجازه پزشک امکانپذیر است.
بالا رفتن از پله باید با کمک نرده و در صورت نیاز با عصا انجام شود. همچنین هنگام بالا رفتن، ابتدا پای سالم را حرکت دهید تا فشار کمتری به مفصل وارد شود.
پانسمان باید تمیز و خشک بماند و تا زمان بهبود کامل از دستکاری محل زخم خودداری شود. مشاهده ترشح، قرمزی شدید، تب یا درد غیرطبیعی نیازمند مراجعه سریع به پزشک است.
تمرینات توانبخشی باعث تقویت عضلات اطراف لگن، افزایش دامنه حرکتی و بهبود تعادل میشوند. اما انجام این تمرینها باید مطابق برنامه درمانی و بهتدریج انجام گیرد.
فیزیوتراپی به کاهش خشکی مفصل، بهبود الگوی راه رفتن و جلوگیری از ضعف عضلات کمک میکند.
پس از تأیید پزشک، فعالیتهایی مانند پیادهروی، شنا و دوچرخه ثابت برای حفظ سلامت مفصل مناسب هستند. در مقابل ورزشهای پربرخورد مانند فوتبال، بسکتبال و دویدن طولانیمدت توصیه نمیشوند.
بیشتر بیماران پس از تکمیل دوره نقاهت میتوانند زندگی عادی و مستقلی داشته باشند. رعایت وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم و انجام معاینات دورهای نیز به حفظ عملکرد مفصل کمک میکند.
بازگشت به کار به نوع شغل بستگی دارد. مشاغل اداری معمولاً طی ۶ تا ۸ هفته قابل ازسرگیری هستند، اما فعالیتهای سنگین به زمان بیشتری نیاز دارند.
رابطه زناشویی معمولاً پس از بهبود اولیه و با تأیید پزشک امکانپذیر است. اما در هفتههای نخست باید از وضعیتهایی که فشار زیادی به مفصل وارد میکنند، اجتناب شود.
پروتزهای امروزی در صورت مراقبت صحیح، کیفیت مناسب جراحی و رعایت توصیههای پزشکی، معمولاً بین ۱۵ تا ۲۰ سال یا حتی بیشتر دوام دارند.
مانند هر عمل جراحی، این روش نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد، اما رعایت مراقبتهای پزشکی احتمال بروز آنها را به حداقل میرساند.
عفونت از مهمترین عوارض این جراحی است و ممکن است با درد، تب، تورم و ترشح از محل زخم همراه باشد.
انجام حرکات نادرست یا وارد شدن فشار زیاد به مفصل در هفتههای نخست میتواند باعث دررفتگی پروتز شود. رعایت آموزشهای حرکتی از این عارضه پیشگیری میکند.
کاهش تحرک پس از جراحی خطر تشکیل لخته در وریدهای پا را افزایش میدهد. مصرف داروهای تجویزشده، استفاده از جوراب واریس و راه رفتن زودهنگام در پیشگیری از این عارضه مؤثر هستند.
هزینه تعویض مفصل در افراد مختلف یکسان نیست و به عوامل متعددی بستگی دارد. اطلاع از این موارد به بیماران کمک میکند برنامهریزی دقیقتری برای درمان داشته باشند.
مهمترین عوامل موثر بر هزینه جراحی شامل دستمزد جراح، نوع بیمارستان، هزینه بیهوشی، مدت بستری، خدمات توانبخشی و پوشش بیمه هستند.
بخش قابل توجهای از هزینه جراحی مربوط به خرید پروتز است. زیرا نوع برند، جنس، کیفیت ساخت و کشور تولیدکننده در قیمت آن موثر هستند. انتخاب پروتز مناسب باید بر اساس نظر جراح و شرایط بیمار انجام شود و صرفا بر اساس قیمت آن نباشد. بنابراین توصیه میکنیم برای اخذ مشاوره پیش از عمل و تخمین هزینه جراحی با مطب دکتر رمضانپور در تهران و کرج تماس گرفته و اطلاعات کاملتری در این رابطه به دست آورید.
سولاتی که شاید برایتان پیش بیاید!
این جراحی معمولاً برای افرادی انجام میشود که به دلیل آرتروز شدید، شکستگی، نکروز سر استخوان ران یا سایر بیماریهای مفصل لگن، دچار درد مزمن و محدودیت حرکتی شدهاند و با روشهای درمانی غیرجراحی بهبود پیدا نکردهاند.
بیشتر بیماران طی ۶ تا ۱۲ هفته میتوانند فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند، اما بهبودی کامل و بازگشت به حداکثر توانایی حرکتی ممکن است چند ماه زمان ببرد.
در طول جراحی بیمار تحت بیهوشی یا بیحسی قرار دارد و پس از عمل نیز با استفاده از داروهای کنترل درد، میزان درد بهطور قابل توجهی کاهش مییابد. معمولاً درد ناشی از آرتروز پس از جراحی بسیار کمتر از قبل خواهد بود.
با پیشرفت تکنولوژی و رعایت توصیههای پزشک، مفصل مصنوعی میتواند بین ۱۵ تا ۲۵ سال یا حتی بیشتر دوام داشته باشد.
در بسیاری از موارد، بیمار با نظر پزشک و کمک فیزیوتراپیست از همان روز یا روز بعد از جراحی راه رفتن را با واکر یا عصا آغاز میکند.
