در پزشکی، آب آوردن زانو که به آن افوزیون یا افیوژن زانو (Knee effusion) نیز گفته می‌شود، به معنی جمع شدن زیاد مایع در مفصل زانو است. در واقع، مفصل زانو دارای یک کپسول مفصلی است که یک پوشش سفت و محکم را اطراف آن فرا گرفته و شبیه به یک کیسه است که مفصل زانو را در بر می‌گیرد.

در شرایط طبیعی، مقداری مایع مفصلی در داخل کپسول مفصلی وجود دارد که به عنوان یک ماده روانی و ضروری برای روانی شدن و حفظ روانی مفصل عمل می‌کند. اما در برخی شرایط مانند آسیب، التهاب، عفونت یا بیماری‌های مفصلی، ممکن است مقدار مایع در مفصل زانو افزایش یابد و آب آوردن زانو رخ دهد. این مایع اضافی می‌تواند باعث تورم، درد و محدودیت حرکت زانو شود.

در صورتی که آب آوردن زانو به صورت مداوم و متناوب رخ دهد، نیاز به ارزیابی توسط پزشک ارتوپد یا متخصص مفصلی است. او می‌تواند با استفاده از روش‌های تشخیصی مانند آزمایش خون، تصویربرداری (مانند رادیوگرافی، سونوگرافی یا آرتروسکوپی) و ارزیابی تاریخچه بالینی، علل آب آوردن زانو را تشخیص دهد و برنامه درمانی مناسب را تعیین کند.

آسیب شناسی

در بعضی بیماری ها یا بدنبال بعضی ضربات وارد شده به زانو سلول های سینوویال شروع به ترشح مقادیر فراوانی از مایع مفصلی میکنند. بطور مثال در بیماری روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتویید این مایع به مقدار زیادی ترشح میشود و یا بدنیال کشیده شدن منیسک زانو این سلول ها شروع به ترشح مقدار زیادی مایع میکنند.

با تجمع این مایع در زانو، مفصل متورم شده و ورم آن از روی زانو دیده میشود. کپسول مفصلی زانو به پشت کشکک و به بالاتر از آن گسترش یافته است. وقتی مایع زیادی در مفصل زانو جمع میشود اولین جایی که به راحتی ورم میکند بالای کشکک است.

ترشح زیاد مایع در مفصل موجب تجمع آن میشود و در زبان مردم به این وضعیت آب آوردن زانو میگویند. وقتی زانو آب میاورد معمولا همراه با آن درد زانو هم وجود دارد گرچه این وضعیت میتواند بدون درد هم باشد. وقتی آب زیادی در مفصل جمع میشود ممکن است زانو خوب خم نشود.

علل آب آوردن زانو چیست

مهمترین علل آب آوردن زانو بیماری های روماتیسمی، آرتروز یا ساییدگی زان و ضربات وارد شده به آن است. البته عفونت ها، بیماری های متابولیک مانند نقرس کاذب و تومروها هم میتوانند موجب آب آوردن زانو شوند.

وقتی برای اولین بار ضربه شدیدی به زانو وارد میشود این ضربه میتواند موجب پارگی منیسک یا رباط صلیبی شود. پارگی این بافت ها معمولا همراه با خونریزی است. این خون درون مفصل زانو جمع شده و در این حال مفصل ورم کرده و بسیار دردناک است. بتدریج و حتی بدون درمان خون جذب شده و درد بیمار بعد از چند هفته تا چند ماه از بین میرود ولی زانو ناپایدار میشود.

وقتی زانو ناپایدار است و به اصطلاح لق است بدنیال یک حرکت نابجا پیچ میخورد. این پیچ خوردن میتواند با درد شدیدی همراه باشد و بعد از چند ساعت تا چند روز زانو ورم میکند و آب میاورد. این آب آوردن به علت تحریک بافت سینوویال ایجاد شده است. کشیدگی شدید بافت سینوویال در حین پیچ خوردن زانو موجب تحریک آن به ترشح مقادیر زیادی مایع مفصلی میشود. معمولا این آب بعد از چند هفته خودبخود جذب شده و ورم زانو میخوابد.

در ساییدگی و آرتروز زانو ممکن است ورم و آب آوردن زانو دائمی باشد چون بافت سینوویال مکررا تحریک میشود و مایع ترشح میکند. در بیماری های روماتیسمی مانند روماتیسم مفصلی هم در هنگام عود و حمله بیماری، مایع زیادی درون زانو ترشح شده و زانو آب میاورد.